พระที่นั่งปราโมทย์มไหสวรรย์

พระที่นั่งปราโมทย์มไหสวรรย์ ลักษณะคล้ายเก๋ง สร้างติดกับพระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์ ชั้นล่างของพระที่นั่งเป็นห้องโถง 2 ห้อง ชั้นบนมีห้องโถง ห้องบรรทม และห้องแต่งพระองค์ แต่เดิมเชื่อกันว่า ห้องบรรทมของพระที่นั่งปราโมทย์มไหสวรรย์นี้เป็นห้องบรรทมของสมเด็จพระเทพศิรินทรา บรมราชินี แต่จากประชุมพงศาวดารภาคที่ 25 กล่าวว่า “พระที่นั่งปราโมทย์ มไหสวรรย์เป็นที่ประทับ” พิจารณาตามลักษณะของพระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์ และพระที่นั่งปราโมทย์มไหสวรรย์เปรียบเทียบกับหมู่พระที่นั่งสามองค์ในพระบรมมหาราชวัง คือ พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน พระที่นั่งไพศาลทักษิณ และ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยแล้ว พระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์อาจเปรียบได้กับพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยและพระที่นั่งไพศาลทักษิณซึ่งเป็นพระที่นั่งสำหรับเสด็จออกว่าราชการของฝ่ายหน้าและฝ่ายใน ขณะที่พระที่นั่งปราโมทย์มไหสวรรย์ซึ่งเป็นพระที่นั่งที่ประทับของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอาจเปรียบได้กับ พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน

นอกจากนี้ ถ้าพิจารณาลักษณะของห้องบรรทมในพระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์ที่มีลักษณะโล่งโถงกับห้องบรรทมในพระที่นั่งปราโมทย์มไหสวรรย์ ที่มีลักษณะมิดชิดแล้ว ห้องบรรทมในพระที่นั่งปราโมทย์มไหสวรรย์ ย่อมจะเหมาะสมกว่าด้วยประการทั้งปวงในด้านการรักษาความปลอดภัย

สำหรับเครื่องราชูปโภคที่ปรากฏอยู่ในพระที่นั่งทั้ง 2 องค์นี้ มีการเปลี่ยนแปลงและนำมาเพิ่มภายหลังด้วย เช่น พระแท่นบรรทมบนพระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์ ซึ่งมีลักษณะและลวดลายคล้ายคลึงกับพระแท่นบรรทมของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่จัดอยู่ในพระที่นั่งวิมานเมฆ พระราชวังดุสิต